عطا ملك جوينى
75
تاريخ جهانگشاى جوينى ( فارسى ) ( ط دنياى كتاب )
حاكمان كه ذكر رفت نوكران تعيين فرمود و اشارت كرد تا ولايات « 1 » را شماره كنند و مالها قرار نهند و « 2 » چون از آن فارغ شوند عنان مراجعت معطوف گردانند و با بندگى حضرت مبادرت « 3 » ، و هريك را ازيشان فرمان آنكه احوال گذشته را « 4 » بواجبى بحث و استكشاف رود « 5 » و هيچ كس را از مضايق آن تفصّى « 6 » نتواند بود ، و عفا اللّه عمّا سلف ما را نظر بر ترفيه احوال رعاياست نه بر توفير اموال خزاين ، و در باب تخفيف مؤن « 7 » رعايا يرليغى « 8 » فرمود كه « 9 » سواد آن مثبت است « 10 » در خزاين ادراج « 11 » و اوراق « 12 » و از آنجا معلوم شود كه بامور جهانيان و نظم مصالح ايشان تا بچه غايت اهتمام و « 13 » اعتنا دارد ، و « 13 » پادشاهزادگان
--> ( 1 ) كذا فى ب ج د ه ، آ ز ح : ولايت ، ( 2 ) آ ج اين واو را ندارند ، ( 3 ) ج ز افزودهاند : نمايند ، - رجوع بمقدّمهء ج 2 ص 5 شمارهء 6 ، ( 4 ) كذا فى ستّ نسخ ، ج « را » را ندارد ، ( 5 ) د : كنند ، ز : نرود ( كذا ) ، ( 6 ) كذا فى ج ه ، ب : تفصى ؟ ؟ ؟ ، آ : تفضى ؟ ؟ ؟ ، ز : نقضى ، ح : نعصى ؟ ؟ ؟ ، د : بحثى ، ( 7 ) فقط در آ و از باقى نسخ ساقط ، ( 8 ) كذا فى ح ، باقى نسخ : يرليغ ، ( 9 ) كذا فى ح ، باقى نسخ : چنانك ، ( 10 ) « مثبت است » فقط در ح ، ( 11 ) ح ندارد ؟ ؟ ؟ ، - ادراج قياسا جمع درج بتحريك است كه لغتى است در درج به سكون بمعنى ورقه يا اوراقى كه كتّاب ديوان در آن چيز نويسند و اغلب عبارت است از چند ورقه كاغذ كه آنها را باهم پيوسته و تاه كنند يا درهم پيچند ( لسان و تاج و لين ) ، ولى در كتب لغت معتبره ادراج در جمع درج بدين معنى به نظر نرسيد ، و اين ادراج اينجا غير ادراج مستعمل در ص 15 س 8 و ص 40 س 6 است ، ( 12 ) كذا فى ح ، آ ب ج د ه ز اينجا افزودهاند : مثبت خواهد گشت ، - و آن بلاشك خطا بايد باشد چه ظاهرا مقصود مصنّف آنست كه سواد آن يرليغ در خزاين اسناد و اوراق دولتى محفوظ است نه آنكه در جهانگشاى مثبت خواهد شد چنان كه نسّاخ ا ب ج د ه ز گويا آنطور فهميدهاند چه علاوه بر آنكه عبارت كتاب « خزاين ادراج و اوراق » صريح است در اين معنى سواد اين يرليغ بهيچوجه در جهانگشاى مذكور نيست نه بعد ازين نه قبل ازين ، ( 13 - 13 ) كذا فى ب ه ، ح : اعتنا ؟ ؟ ؟ دارذ و ، د : ( اعتماد و ) اهتمام دارد و ، آ : اعتبار ؟ ؟ ؟ اردوى ، ج : اعتبار اردو ، ز : اعتنا داشت در اردوى ، - د ه بعد از واو دوّم افزودهاند : نيز ، ب بتصحيح جديد افزوده : چون ،